De publieke ruimte als tweede thuis

De publieke ruimte als tweede thuis
 

De publieke ruimte als tweede thuis

Boekrecensie 3RD4ALL - How to Create a Relevant Public Space 

Al sinds eind vorig jaar ligt er een dik, met durf vormgegeven boek open op de Thuis in Interieur-salontafel. Een boek waar ik geen genoeg van krijg en waarvoor ik zelfs mijn bibliotheekabonnement verlengde: 3RD4ALL, How to create a relevant public space. Hoog tijd dus voor een recensie!

Hoe kunnen publieke plekken [third places] zoals culturele centra, bibliotheken, stations en parken bijdragen aan een vitale maatschappij, nu en in de toekomst?
How to Create a Relevant Public Space beantwoordt deze vragen vanuit allerlei interessante invalshoeken. Het 280 pagina’s tellende, Engelstalige koffietafelboek bevat ruim twintig diepte-interviews met experts in velden als stedelijke ontwikkeling, stadsplanning, architectuur, (interieur) design, gaming, omgevingspsychologie, sociologie en communicatie. Verder is het rijk geïllustreerd met fotoreportages van inspirerende ‘third places’ en stadstours met publieke hotspots in Nederland en daarbuiten.

De pilaren van de publieke ruimte

Architect Aat Vos, initiatiefnemer en samensteller, plaatst de hamvraag van het boek onder vijf pilaren:

  1. People - Mensen vormen de katalysator voor een publieke ruimte.
  2. Place - Plekken krijgen steeds vaker een ‘place-lift’. Industrieel erfgoed wordt omgevormd tot publieke ruimte en daarmee creëren we een nieuwe high-profile plaats.
  3. Experience - Als we een publieke ruimte bezoeken hopen we op een belevenis. In de huidige tijd zijn we op zoek naar ervaringen waaraan we terug kunnen denken, veel meer nog dan naar het materiële.          
  4. Product - Ons bezoek aan een publieke plek moet ook een product, een opbrengst hebben: kennis, inspiratie, een ontmoeting, een gesprek of nieuwe ideeën.
  5. Future - Tot slot is het volgens Vos belangrijk om naar de toekomst van een publieke ruimte te kijken: hoe maken we die future-proof en welke rol spelen digitale technieken zoals virtual reality daarin?


De nieuwe bibliotheken

Vos heeft zelf een achtergrond in het ontwikkelen van concepten voor openbare bibliotheken, in Nederland en internationaal. Deze categorie publieke ruimte wordt dan ook ruim besproken in het boek. De tijd dat bibliotheken ‘tempels van kennis’ waren, is met de komst van het internet voorbij. Toch spelen ze nog steeds een belangrijke maatschappelijke rol, zij het in een nieuwe vorm. Eén van die nieuwe functies is het maken van betekenisvolle selecties uit de enorme wirwar van informatie die tegenwoordig beschikbaar is. Verder zijn bibliotheken bij uitstek plaatsen waar iedereen welkom is (of je nu betaalt of niet), zich kan ontwikkelen en met anderen in contact kan komen. Dit is essentieel in een tijd waarin veel van de openbare ruimte commercieel is geworden.

De bieb als home away from home

In het boek staan fraaie voorbeelden van bibliotheken die ingericht zijn zodat verschillende groepen mensen zich er thuis voelen. Hoe deze interieurs en concepten tot stand komen? Kort samengevat: door onderzoek te doen naar de behoeftes van de gebruikers en hen te betrekken bij het ontwerpproces en bij het gebruik van de ruimtes. Wat betreft de inrichting werken warme kleuren, hergebruik van materialen en het zorgen voor voldoende ‘imperfectie’ heel goed. En ook goede koffie blijkt erg te helpen bij het creëren van een thuisgevoel. Een gevoel dat één van de bezoekers als volgt verwoordde:

“In this library I found a home away from home”.


Scandinavisch bibliotheekmodel

In How to Create a Relevant Public Space komen een paar bijzondere Scandinavische bibliotheekmodellen aan bod. De verschillende locaties van de Deichmanske Bibliotek (de publieke bibliotheek van Oslo) zijn bijvoorbeeld ook toegankelijk voor bezoekers als er geen personeel aanwezig is. Kristen Danielsen, directeur van de Art Council Noorwegen merkt daarover op: “When you give customers your trust, they show you great responsibility in return”. Ze blijken er zelden problemen te hebben, omdat bezoekers zich mede-eigenaar voelen van de publieke ruimte. Deze bibliotheek opende zelfs op kerstavond haar deuren, waarop er maar liefst 54 bezoekers kwamen. Een ontroerend gegeven. Ook de Herning Bibliotekerne in Denemarken is 79 uur per week open. In deze bibliotheken is iedereen van vroeg tot laat welkom, van jong tot oud, van goed verdienend tot dakloos, van elke afkomst.

Urban wandelroutes, parken en stationshuiskamers

Het zijn echter niet alleen bibliotheken wat de klok slaat; het boek bevat verder sprekende voorbeelden van onder meer goed ontworpen urban wandelroutes, parken, musea, evenementenlocaties en stationshuiskamers. En gaat in op de participatie die deze plekken en ontwerpen oproepen bij mensen.


Omgevingspsychologie & de publieke ruimte

Erg boeiend is het interview met Aga Skorupka, oprichter van het Norwegian Environmental Psychology Network en werkzaam bij Leva Design in Oslo. Ze licht in het gesprek de piramide van ‘menselijke behoeftes in publieke ruimte’ toe, die ze deels baseerde op de Piramide van Maslow. Sommige reacties op openbare gebouwen en terreinen blijken dieper te gaan dan we denken. Zo vertelt ze dat er naast een universeel gevoel voor indeling van ruimtes vaak ook culturele aspecten meespelen in hoe we bijvoorbeeld de toegankelijkheid van een pand ervaren. En ook gender speelt een grote rol.

Genderbalans op straat

Als voorbeeld: op de ochtend van het interview liep Skorupka zelf op weg naar haar werk door een smalle straat, waar ze genoodzaakt was dwars door een groepje van vier mannen te lopen. Dat gaf haar een oncomfortabel gevoel. Als dit een groepje vrouwen was geweest, had het anders aangevoeld. Skorupka:

“In sommige niet-Westerse culturen zijn mannen meer in de publieke ruimte dan vrouwen. Je ziet dit ook in Westerse landen in stadsdelen met veel immigranten. Als iemand bang is om die buurt te bezoeken, is het te gemakkelijk om te zeggen dat dit komt door de aanwezigheid van immigranten. Vaak gaat het namelijk niet om etniciteit, maar om een onbalans in gender.”

Grafisch design

3RD4ALL heeft een lekker gedurfd, strak grafisch ontwerp met grote citaten en titels die soms van de pagina ‘aflopen’. Dankzij de omvang van het boek (24 x 31cm), is er genoeg ruimte voor grote foto’s in de reportages. De vijf pilaren worden met pagina’s in krachtig geel van elkaar onderscheiden. Het enige minpunt is misschien de opmaak van de kaft. De warme, wat drukke, huiselijke inrichting op de foto’s werkt heel goed in het interieur, maar (wat ons betreft) minder op een cover. In verhouding tot de heldere, levendige binnenkant van het boek is de hardcover ook vrij dof. Een rustiger en frisser coverbeeld zou potentiele lezers waarschijnlijk meer aanzetten om het boek open te slaan.
 

Wij zijn geïnspireerd!

Maar hey, bij Thuis in Interieur ‘we don’t judge a book by it’s cover’ :) Dit boek heeft ons erg enthousiast gemaakt over de ontwikkelingen in publieke ruimtes en een tour langs bijzondere bibliotheken ligt dus reeds in de planning. Mochten jullie nog tips hebben voor enerverende publieke plekken om te bezoeken, laat ze achter in de comments hieronder.

Morgen lever ik het boek met tegenzin in bij de Centrale Bibliotheek Utrecht. Voor de Utrechtse geïnteresseerden: het is dus weer te huur.

Liever dit boek bestellen? Dat kan via de website 3rd4all.com


How to Create a Relevant Public Space (Third Places for All)
Auteur: Aat Vos, nai010 publishers, Rotterdam (februari 2017)| ISBN 978-94-6208-351- 6 | hardcover | 280 pagina's met ruim 200 illustraties | full color | 24 x 31 cm | Taal: Engels.